Phân tích tập The Day Of The Doctor

Thực sự thì bài này rất là khó viết, vì tôi đã đọc quá nhiều (và thực ra là cũng có quá nhiều) review về Day of the Doctor, cả trên báo chí chính thống nước ngoài và các bài blog của fan. Nói hơi quá một tí là tôi đã đọc nhiều đến mức hầu như mọi lời tôi viết ra đây đều là do đọc được ở đâu đó. (Just kidding).

Điều khó thứ hai là review tập này cho người chưa xem Doctor Who. Nếu bạn là người chưa từng theo dõi (ít nhất là từ năm 2005) Doctor Who (và một số bài hậu trường) và bạn thích tập này thì hãy tưởng tượng rằng bạn đem thứ cảm xúc đó nhân lên chục lần cũng chưa đủ để miêu tả cảm xúc của fan. Nếu là parody như The Five(ish) Doctors Reboot thì bạn hoàn toàn có thể lặn ngụp trong biển fan để viết, nhưng đây là một tập độc lập nên dù muốn dù không bạn vẫn cần phải nhận xét nó với tư cách một người xem độc lập.

Nhưng vấn đề là mọi thứ bạn phân tích đều dính dáng đến ít nhất là 7 series của New Who và một phần không ít liên quan đến classic Who, và nếu không có kiến thức và trải nghiệm từ những thời gian đó thì những gì bạn phân tích chỉ cào được bề mặt của tập này mà thôi.

Thế nên tôi quyết định không viết một review chính chuyên cho nó, mà chỉ nói về những vấn đề tôi cảm thấy cần nhắc đến mà thôi.

 

1. Trước hết là áp lực của tập này. Và tôi hoàn toàn khâm phục Moffat đã đương đầu được với áp lực đó.

Chỉ riêng việc đây là tập kỷ niệm của một loạt phim đã là áp lực cho biên kịch rồi. Đó là chưa kể đây là đợt kỷ niệm 50 năm (hiếm hoi đối với mặt bằng phim nói chung). Đợt kỷ niệm 10 năm Doctor Who, ta có 3 Doctor. Đợt 20 năm, ta có 5 Doctor. Đợt 30 và 40 năm rơi vào khoảng thời gian ngừng lên sóng của Doctor Who. Và đợt 50 năm chúng ta phải đương đầu với điều gì? Câu trả lời là: lịch sử 50 năm đó, số lượng Doctor lên đến 11 người (xin phép không bàn spoiler ở đây), một cộng đồng fan không khi nào chịu đồng tình với nhau về bất cứ thứ gì, sự nổi tiếng của Doctor Who thời nay. Đó là với fan. Còn với người ngoài thì đây còn phải là một tập độc lập đường hoàng, chứ không chỉ là buổi họp mặt người cũ nói những chuyện chỉ “dân trong ngành” mới hiểu. Bạn làm tốt, thiên hạ sẽ nhớ tên bạn mãi mãi, nhưng cái nhớ đó sẽ sâu đậm gấp chục lần nếu bạn là người lỡ tay cho ra một tập kỷ niệm 50 năm tồi.

Không có quá khứ thì không có tương lai. Nhưng bạn làm sao mà đưa đủ 11 người của lịch sử vào đây, chưa kể đã có 3 người qua đời, 4 người phát tướng và sức khỏe không được như trước, 1 người nhất quyết từ chối tham gia. Đó là mới chỉ kể Doctor, còn bạn đồng hành thì lại là một vấn đề rắc rối khác. Nếu với Doctor câu hỏi khó là bạn chừa ai ra thì với bạn đồng hành câu hỏi khó là bạn sẽ mang ai vào.

Cộng đồng fan trên mạng hiện nay đã phát triển rất mạnh. Nếu ngày xưa trước khi một tập phim ra mắt, các nhóm fan chỉ thảo luận nội bộ với nhau và nếu một trong những lý thuyết của fan có vô tình thành sự thực thì đó là sự trùng hợp thú vị. Còn ngày nay, từng chi tiết trong quá khứ và tương lai khả dĩ của nó đều đã được chia sẻ trên mạng. Và mọi người sẽ tự động cho rằng bạn có xem qua những lý thuyết đó. Vậy làm cách nào để phá cách hoàn toàn, không mang tiếng là bị ảnh hưởng từ fan? Và phá tới đâu thì trở thành phá thật? Dù Doctor Who luôn là dạng soft sci-fi giảm luật lệ tới mức tối thiểu và được mệnh danh là where everything is possible, bạn vẫn phải làm sao cho kịch bản của mình có lý ở một mức độ tương đối.

Paul McGann trong Night of the Doctor

2. Tiếp theo xin được nói đến cái tựa Day of the Doctor. Khi cái tên này mới được công bố, tôi đã đánh giá nó khá cao. Cái tên không tiết lộ nội dung sắp tới, trừ độ ảnh hưởng của nội dung đó. Tập đặc biệt kỷ niệm 50 năm được chiếu vào đúng ngày 23/11, ngày Doctor Who lên sóng đầu tiên. Ngay từ thuở ban đầu, đó đã là “ngày của Doctor”. 50 năm sau, đó vẫn là “ngày của Doctor” khi toàn bộ fan trên khắp thế giới cùng hướng về nhân vật yêu thích, người bạn, người thầy của họ trong suốt nhiều năm qua. Điều này còn có ý nghĩa hơn khi tập phim được chiếu cùng một lúc trên toàn thế giới. Điều đó cũng có nghĩa, dù bạn ở đâu trên thế giới này, vào đúng thời khắc đó, bạn và tất cả những fan khác đều là một, đều hướng mắt lên màn hình dõi theo từng bước chân của Doctor.

Đó là ý nghĩa ngoài thực tế, nhưng cái tôi thích hơn nữa chính là ý nghĩa trong dòng chảy Doctor Who. Tôi chỉ nhận ra điều này khi tập nhỏ Night of the Doctor được phát tán. Hình ảnh night/đêm vừa mang ý nghĩa “đen tối” (và đúng là tập này rất tối, cả về hình ảnh lẫn thông điệp) vì đây đúng là một trong những ngày đen tối nhất cuộc đời Doctor, ngày mà ông luôn muốn quên, vừa mang ý nghĩa “tạm dừng, nghỉ ngơi (cho một sự vật hiện tượng nào đó)”. Điều này cũng được khẳng định trong câu nói cuối cùng của tập phim “Doctor no more”. Vào cái ngày định mệnh đó, một Doctor tồn tại để giúp đỡ, là biểu tượng của hòa bình đã không còn nữa, thay vào đó là một Doctor dấn thân vào chiến tranh, sẵn sàng làm những việc trước nay mình luôn tránh, vì lợi ích lớn lao hơn.

Một khi thấy được nỗi tuyệt vọng, u ám của Night of the Doctor thì mới càng trân trọng Day of the Doctor. Khác với NightDay of the Doctor là ngày vinh quang của Doctor, là ngày mà ông lại một lần nữa sẵn sàng nhận lại cái tên Doctor. Đó là ngày tràn ngập ánh sáng, vinh quang, là lúc chiến thắng của nhân cách Doctor từ xưa đến nay chúng ta hằng yêu quý.

P.S xin mạn đàm một tí về hashtag được dùng cho tập này #savetheday. Save the day ở đây có thể là một câu nhắc thông thường về một ngày hẹn (ở đây là ngày kỷ niệm 50 năm), có thể là một cụm động từ có nghĩa là cứu giúp. Mà cứu giúp ở đây có thể được dùng với nghĩa chung (vận thế của toàn vũ trụ sau Time War) mà cũng có thể là cứu giúp chỉ một ngày đó thôi, một ngày để cứu linh hồn Doctor.

3. Điều thứ ba chính là sự xuất hiện của Tom Baker ở khúc cuối. Nếu bạn nghĩ đó là một cameo tuyệt vời vì ông là Doctor có sức ảnh hưởng nhất thì vẫn chưa đủ đâu. Sự xuất hiện này mang một ý nghĩa lớn hơn nhiều. Từ khi rời TARDIS sau 7 năm là Doctor, Tom Baker đã từ chối xuất hiện với vai trò Doctor (dĩ nhiên là in-character, xuất hiện trong parody thì lại không tính) vì không muốn bản thân bị đóng khung với vai. Đó cũng là lý do mà ông không xuất hiện trong đợt kỷ niệm 20 năm với tập The Five Doctors. Hình ảnh được dùng trong tập kỷ niệm được lấy từ clip Shada mà ông đã đóng từ trước nhưng chưa lên sóng, và các biên kịch cũng đưa vào một lý do nhỏ để Doctor thứ 4 không xuất hiện trong mạch truyện này. Vì vậy sự xuất hiện của ông trong tập này rất có ý nghĩa với fan, đặc biệt là fan lâu năm kể từ thời classic. Ở một cấp độ thấp hơn, tương tự, chính là Christopher Eccleston, tuy anh vẫn khăng khăng từ chối tham gia vào loạt phim này sau khi rời vai dù chỉ với vai trò khách mời với lý do khác Tom Baker.

4. Điều thứ tư tôi muốn nói tới chính là sự tương đồng giữa Day of the Doctor và The Three Doctors (tập kỷ niệm 10 năm). Tương tự, ta có sự tương đồng giữa The Five Doctors và The Five(ish) Doctors Reboot (sẽ nói trong bài sau). Trong The Three Doctors, ta có Doctor đầu tiên phàn nàn về hai người kế nhiệm mình là dandy (đỏm dáng) và clown (như hề). Thì nay, ta cũng có Doctor đi trước của John Hurt phàn nàn về Ten và Eleven. Tuy hơi ngược thứ tự, nhưng ta cũng có Ten đỏm dáng (dù không ren rua như Three) và Eleven chẳng khác gì diễn viên hài. The Three Doctors đánh dấu sự kết thúc của một story arc lớn là Doctor bị cầm chân ở Trái đất, Day of the Doctor đánh dấu sự kết thúc của một story arc lớn hơn là Doctor không còn là Time Lord cuối cùng nữa. The Three Doctor có sự xuất hiện của một trong những Time Lord khởi thủy là Omega, Day of the Doctor có sự xuất hiện của một trong những thứ vũ khí cổ xưa nhất The Moment. Đó là những thứ lớn, còn các chi tiết nhỏ thì nhiều không kể hết, bạn có thể từ từ xem thử.

4.5 Điều thứ tư này dẫn đến một khía cạnh khác trong Day of the Doctor, và cũng là khởi nguồn của một cuộc tranh luận gần đây. Khía cạnh khác mà tôi muốn nói đến chính là hầu hết lời than phiền của người xem đối với New Who đều được nhắc đến trong tập này, dĩ nhiên là nhằm mục đích hài hước. Từ việc Doctor ngày càng trẻ “trâu”, đến việc hôn bạn đồng hành, rồi dùng screwdriver như kiểu Hollywood, và chuyện Doctor ngày xưa ăn nói văn hoa bao nhiêu thì các Doctor ngày nay dùng từ hơi không hoa mỹ bấy nhiêu. Có thể nói, theo một góc nhìn được đề cập trong bài viết của EW mà tôi có dịch ở đây, New Who ít nhiều không tránh khỏi việc là fanfiction của Classic Who. Điều này quả là tất yếu, vì các biên kịch của Doctor Who hiện nay đều là fan của Doctor Who từ xưa. Họ gặp gỡ nhau từ lúc tham gia viết cho Big Finish và cùng nhau gây dựng nên Doctor Who từ năm 2005 đến giờ. Nếu bạn là fan và mỗi khi nói chuyện đều không kềm chế được việc cho một reference từ Doctor Who vào hội thoại thì có thể hiểu được ham muốn đó của các biên kịch mạnh đến dường nào. Và đó là một cái bẫy rất dễ sa chân. Nếu bạn không khéo thì sẽ kéo theo Doctor Who bây giờ trở thành một chỗ để fan “tự sướng” không hơn không kém. Đó cũng là lý do mà tôi rất tôn trọng kết cục của Day of the Doctor. Phải can đảm đi tìm cái mới, mở đường đi cho Doctor Who sau này, chứ không đơn giản là thỏa chí làm fan.

5. Điều, thực ra là nhân vật, tôi muốn nói cuối cùng chính là Clara Oswald. Trước Day of the Doctor, tôi đã từng nhận xét tôi thích Clara nhưng vẫn không thấy được màu sắc riêng của cô. Cô rất dễ thương, giỏi giang nhưng ở cô có gì đó nhàn nhạt. Nói thẳng ra là tôi thích các hiện thân của Clara hơn chính bản thân Clara (và các hiện thân đó, đặc biệt là Oswin, cũng có đất diễn nhiều hơn). Tôi biết từ trước rằng Clara được đặt tên theo tên lót của cô Elisabeth Sladen (đầy đủ là Elisabeth Clara Heath-Sladen) tức Sarah Jane Smith, nhưng phải đến tập này tôi mới nhìn thấy được bóng dáng của Sarah Jane nơi Clara. Đây cũng là tập mà Clara không cần có trí thông minh phi thường hay khả năng gì khác, chỉ cần cái thiên lương trong sáng mà cô có (cũng như các bạn đồng hành khác của Doctor) là đủ. Cô cứu cả một hành tinh với mức độ phát triển gấp trăm lần Trái đất và những người dân ở đó bằng chính cái tâm của một con người nhỏ bé, đó cũng chính là thứ khiến Doctor gắn bó với Trái đất hơn bất cứ nơi nào khác trong vũ trụ.

Nói tóm lại, Day of the Doctor là một tập xuất sắc về rất nhiều phương diện. Khi ngồi viết bài này tôi vẫn còn nhớ như in cảm giác phấn chấn của đêm ngồi chong mắt mở máy để chờ xem livestream. Đó quả thật là một cảm giác khó có gì sánh được. Bạn có thể xem tập này riêng mà chưa xem 7 series (New Who dùng chữ series để phân biệt với chữ season của Classic Who, giúp fan không bối rối khi xem thứ tự tập) trước cũng được, không hề ảnh hưởng đến mạch truyện, cũng sẽ không khó hiểu. Nhưng nếu bạn muốn biết tập này có ý nghĩa thế nào với fan và mức độ cảm xúc của Whovian lúc đó thế này thì tôi khuyên bạn nên xem 7 series trước, để hiểu các reference được đề cập và để hiểu tường tận cảm xúc của các nhân vật. Nó cũng giống như bạn thấy một người lạ đăng quang và người thân đăng quang vậy đó, có đi qua hết những thăng trầm trước kia cùng người đó thì cảm xúc trong bạn mới vỡ òa và bạn mới thật sự cảm nhận được giá trị của giây phút vinh quang.



Whovians Việt Nam Cộng đồng, Fandom

Doctor Who là một series phim truyền hình khoa học viễn tưởng của Vương quốc Anh do đài BBC sản xuất, bắt đầu phát sóng từ năm 1963. Bộ phim có nội dung chính kể về những cuộc phiêu lưu của một Time Lord tự xưng mình là The Doctor, một chủng loài ngoài hành tinh đến từ Gallifrey.

URL : Copy
| http://yeudw.com/?Layout=baiviet&id=213