Doctor Who và Doctor: 'Người Hùng Theo Chủ Nghĩa Nhân Văn'

Lời người dịch/chủ blog

Tựa gốc của bài báo chỉ có Doctor Who, nhưng mình phải thêm chữ Doctor, vì mình biết chắc người viết dùng chữ Doctor Who = the Doctor. Nếu được dùng với nghĩa tên show thì phần phía sau chắc chắn sẽ được viết theo cách khác.

Nguồn: http://freethinker.co.uk/2012/06/18/doctor-who-humanist-hero/

“Với một cái đầu biết lý lẽ, không có gì không giải thích được, chỉ là chưa được giải thích mà thôi.” Đây không phải là thứ triết lý bạn mong gặp trong một chương trình phim trẻ em tối cuối tuần, nhưng Doctor Who là như thế đó.

Đã 50 năm từ ngày nhân vật Doctor xuất hiện lần đầu trên màn ảnh nhỏ Anh quốc. Ông đã trở thành một hình tượng trong văn hóa Anh như Robin Hood, Sherlock Holmes và James Bond; nhưng trong khi các nhân vật trên qua nhiều năm đều bị/được diễn giải khác đi, Doctor Who vẫn độc quyền trong việc mang quá trình tái diễn giải đó vào trong “máu” của mình. Giờ Doctor Who đã được công nhận rằng nhân vật chính của loạt phim sẽ thay đổi hình dáng và lật ngược tính cách vài năm một lần, mỗi khi có diễn viên mới đảm nhiệm vai.

Những người gay gắt, từ điểm này, có thể nói rằng tính nhất quán không phải là điểm mạnh của phim; mà xét ra thì, họ có thể nói đúng! Trong đời mình, Doctor đã làm sụp đổ nhiều đế chế đàn áp (thường chỉ trong 24 giờ, mà không đổ một giọt mồ hôi) nhưng luôn ủng hộ quân chủ chuyên chế trước các cuộc cách mạng. Ông đã ngăn chặn máy móc độc tài, các lãnh đạo quân đội, thương nhân trên thị trường tự do, và quân kháng chiến tự phong cũng với sự mãnh liệt như vậy. Dù niềm tin tôn giáo thường bị cho là dị đoan thuở sơ khai, ông cũng phản đối việc lạm dụng khoa học đến mức suy đồi. Doctor không phải là một tay “trăm lần như một”, sử dụng cùng một giải pháp cho mọi tình huống.

Tuy nhiên, điều cho đến ngày nay vẫn đúng chính là Doctor vẫn là một người hùng trân trọng kiến thức và tính cá nhân trong suy nghĩ và hành động, người căm ghét lạm quyền, nhất nhất tuân lệnh, và áp đặt quyền lực – dù là ở cấp độ hành tinh, dân tộc, hay một cá nhân. Tính “xiên xéo” theo phong cách phe tự do có sẵn từ ngày đầu của phim không mấy gây ngạc nhiên, khi xét đến vị trí văn hóa tương tự của nơi làm ra nó – BBC. Từ người thượng cổ thờ mặt trời trong câu chuyện đầu tiên (100,000 BC năm 1963) đến “người cá” Atlantis (Enemy of the World, 1967); từ những cuộc chiến tranh tôn giáo tàn sát ở thế kỷ 16 tại Pháp (The Massacre of St Bartholomew’s Eve, 1966) đến người Exxilion tôn thờ một thành phố có tri giác được xây dựng bởi chính tổ tiên của họ du hành thời gian về (Death to the Daleks, 1974), có thể tạm nhận định rằng niềm tin tôn giáo chưa bao giờ được thể hiện một cách có thiện chí trong Doctor Who.

Lúc tích cực nhất, tôn giáo được xem như diễn giải sai lầm về công nghệ và khoa học (ví dụ, Face of Evil, 1977); lúc tiêu cực nhất, niềm tin được xem là điểm yếu có khả năng gây chết người (The Curse of Fenric, 1989 và The God Complex, 2011) còn giáo điều thường là nguồn gốc của áp bức và kiểm soát xã hội tàn bạo (Planet of Fire, 1984).

Không chỉ một vài lần, mà hết lần này đến lần khác, Doctor Who thế kỷ 20 miêu tả bước chuyển từ niềm tin dị đoan đến khoa học lý lẽ là tiến trình phát triển tích cực. Vào lúc các sinh vật ngoài hành tinh có công nghệ cao cấp “được” các nền văn hóa “sơ khai” hiểu nhầm là thần thánh hay ma quỷ, Doctor thường sẽ truyền cảm hứng cho một bước đột phá trong hiểu biết về các khái niệm, sau khi bộ mặt thật của công nghệ tầm cao được nhận ra.

Nên không lạ gì khi biên kịch và học giả Una McCormack đã nhấn mạnh vào thứ mà bà miêu tả là “tính nhân văn từ công nghệ” vốn là bản chất của Doctor Who.

Doctor Who thế kỷ 21 tiếp tục đặt tôn giáo vào ánh nhìn không thiện cảm; từ những lời tưởng như gió thoảng mây bay – một trạm không gian cấm sử dụng “vũ khí, di chuyển tức thời và tôn giáo” (The End of the World, 2005) – đến những tập gần đây hơn lúc niềm tin trong tương lai đã phát triển lên thành lực lượng quân sự có shoạt động. Biên kịch chính và là người-vô-thần tự nhận Russell T Davies cũng viết Gridlock (2007), trong tập này niềm tin tôn giáo được thể hiện thông qua những lời ngâm nga đồng thanh, vừa kết nối vừa an ủi hàng ngàn người bị giam trong một đợt kẹt xe vô tận, và giúp đảm bảo chẳng có gì được thay đổi cả – đến khi Doctor đến đặt câu hỏi để khơi dậy một cách giải quyết thì mọi người mới được giải thoát. Trước đó, trong The Parting of the Ways (2005), Davies còn đi xa hơn, viết rằng thứ tệ hơn một con Dalek sợ thế giới bên ngoài chính là một con Dalek như thế, nhưng “cái ghét những gì sai khác” không được lập thành từ những cấu hình chính trị, văn hóa hay di truyền, mà từ niềm tin tôn giáo.

Tất cả những điều này gợi ra rằng Doctor là dạng người hùng mà nhóm vô thần nên ngưỡng mộ. Tuy nhiên, vài người có thể thấy phiền lòng khi Davies và “biên kịch chính” tiếp nối Steven Moffat thường chọn dùng các hệ biểu tượng và truyện mẫu trong tôn giáo áp trực tiếp vào chính Doctor; rốt cục thì khi nghĩ kỹ, còn cách nào khác tốt hơn để miêu tả một sinh linh có hảo tâm, có nét của đấng cứu thế thường giáng xuống Trái đất để cứu tất cả chúng ta chứ?

Quá trình này trải dài từ những hình ảnh thường gắn với Thiên Chúa giáo được biến đổi khác đi – cây Noel sát thủ, hoặc người máy thiên thần mang Doctor bay lên (The Christmas Invasion, 2005 và Voyage of the Damned, 2007) – đến hiệu ứng rõ ràng của Doctor đối với cuộc đời các bạn đồng hành khi họ đã chia tay ông.

Bạn đồng hành gần như tất yếu của Doctor là Sarah Jane Smith (do Elisabeth Sladen thủ vai); trong loạt phim riêng của mình, The Sarah Jane Adventures, giải thích rằng cô đã “bị bỏ lại cùng với di sản của ông… để giúp đỡ và bảo vệ, đứng lên cất tiếng nói và không bao giờ bỏ cuộc”. Một lời răn chăng? Một công tác khác của Moffat chính là bản Sherlock Holmes thời hiện đại được giới phê bình khen ngợi của BBC. Người thám tử tư vấn của Sir Arthur Conan Doyle rõ là đối trọng của Doctor, nhưng Moffat đã nói khá rõ ràng về sự khác nhau căn bản trong chuyện đời của hai nhân vật này; Doctor “như một thiên thần mong mỏi được làm người”, còn Sherlock Holmes “là con người mong mỏi trở thành thần thánh”. Sự phân biệt này rõ ràng nhất trong những tập đặc biệt mùa Giáng sinh “đã thành truyền thống” của Doctor Who – nhờ vào lượng khán giả lớn, đa dạng hơn trong dịp lễ này – Moffat tin rằng các tập này cần là phiên bản “đơn giản hơn… ủy mị hơn… mang tính hình tượng nhất” của loạt phim, mà trong đó Doctor “như một thiên thần đến cứu giúp”.

Thi thoảng, có vài nhóm như Christian Voice đã thể hiện sự chống đối với việc Doctor được khắc họa như đấng cứu thế trong những tập phim đó; và đây có thể chính là lý do vì sao Doctor nên được xem là người hùng của giới vô thần. Doctor Who hiện đại không ngại ngần chỉ trích người hùng của chính mình khi ông là một nguồn quyền lực tuyệt đối và những mối nguy đi cùng hành động của ông.

Dù những từ ngữ này có thể được đặt vào miệng “nhân vật phản diện” trong phim, sức mạnh của chúng cũng không thể bị phủ nhận. Ví dụ, Margaret Slitheen trong Boom Town (2005): “Từ những gì ta đã thấy, cuộc đời nhỏ bé, vui vẻ, đến-đâu-thì-đến của ngươi để lại sự tàn phá phía sau; ngươi luôn bước tới vì không dám nhìn lại. Chơi đùa với nhiều cuộc đời con người như thế, ngươi đâu khác mấy thánh thần.”

Nhưng, Doctor không phải thần thánh; thực ra, ông còn không tự cho mình là người tốt, như đã giải thích cho một đối thủ: “Người tốt không cần luật lệ. Hôm nay không phải là ngày tìm hiểu xem vì sao ta có quá nhiều luật cho mình.” (A Good Man Goes to War, 2011.) The Waters of Mars (2009) được quảng bá là một trong những tập đáng sợ nhất của Doctor Who, nhưng không phải vì bọn ngoài hành tinh tuôn ra nước – mà là vào lúc cuối tập, chúng ta thấy Doctor bắt đầu tin rằng mình có quyền lực tối cao đối với lịch sử, là “Time Lord Victorious”. Một con người đã phải hy sinh cao cả để ông lại nhận ra lý lẽ; để nhắc ông (và chúng ta) về mối nguy của quyền lực tối cao và chuyện vứt bỏ bổn phận. Một người hùng trần thế, có đúng không nhỉ?



Whovians Việt Nam Cộng đồng, Fandom

Doctor Who là một series phim truyền hình khoa học viễn tưởng của Vương quốc Anh do đài BBC sản xuất, bắt đầu phát sóng từ năm 1963. Bộ phim có nội dung chính kể về những cuộc phiêu lưu của một Time Lord tự xưng mình là The Doctor, một chủng loài ngoài hành tinh đến từ Gallifrey.

URL : Copy
| http://yeudw.com/?Layout=baiviet&id=217